469 lines
20 KiB
Text
469 lines
20 KiB
Text
|
|
{
|
||
|
|
"cells": [
|
||
|
|
{
|
||
|
|
"cell_type": "markdown",
|
||
|
|
"metadata": {},
|
||
|
|
"source": [
|
||
|
|
"# Kapitel 12: Optimierung unter Unsicherheit — Monte-Carlo, Stochastik, Robustheit\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"Begleitnotebook zu *Optimierte Entscheidungsfindung mit Python*. Die Codezellen sind identisch mit den im Buch abgedruckten Programmen.\n"
|
||
|
|
]
|
||
|
|
},
|
||
|
|
{
|
||
|
|
"cell_type": "code",
|
||
|
|
"execution_count": null,
|
||
|
|
"metadata": {},
|
||
|
|
"outputs": [],
|
||
|
|
"source": [
|
||
|
|
"# Einmalig ausfuehren: installiert alle im Buch verwendeten Pakete.\n",
|
||
|
|
"# Lokal in einer virtuellen Umgebung genauso gueltig wie in Google Colab.\n",
|
||
|
|
"%pip install --quiet ortools highspy cvxpy scipy numpy pandas polars \\\n",
|
||
|
|
" scikit-learn matplotlib plotly pyomo linopy pymoo pydantic openpyxl"
|
||
|
|
]
|
||
|
|
},
|
||
|
|
{
|
||
|
|
"cell_type": "markdown",
|
||
|
|
"metadata": {},
|
||
|
|
"source": [
|
||
|
|
"## Der Fluch des Durchschnitts\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"`Fluch_des_Durchschnitts.py`\n"
|
||
|
|
]
|
||
|
|
},
|
||
|
|
{
|
||
|
|
"cell_type": "code",
|
||
|
|
"execution_count": null,
|
||
|
|
"metadata": {},
|
||
|
|
"outputs": [],
|
||
|
|
"source": [
|
||
|
|
"#!/usr/bin/env python3\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"# Fluch_des_Durchschnitts.py\n",
|
||
|
|
"\"\"\"\n",
|
||
|
|
"Kapitel Unsicherheit: Der Fluch des Durchschnitts (die Handrechnung dazu) als Scan ueber alle\n",
|
||
|
|
"moeglichen Kapazitaeten - zeigt, dass das Optimum nicht beim Mittelwert liegt.\n",
|
||
|
|
"\"\"\"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"import numpy as np\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"SZENARIEN = np.array([100, 250, 500])\n",
|
||
|
|
"WAHRSCHEINLICHKEITEN = np.array([0.5, 0.3, 0.2])\n",
|
||
|
|
"PREIS_VORAB = 40.0\n",
|
||
|
|
"PREIS_ZUKAUF = 120.0\n",
|
||
|
|
"PREIS_VERWALTUNG = 5.0\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"ERWARTUNGSWERT = float(SZENARIEN @ WAHRSCHEINLICHKEITEN)\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"def erwartete_kosten(x):\n",
|
||
|
|
" kosten = np.where(\n",
|
||
|
|
" SZENARIEN >= x,\n",
|
||
|
|
" PREIS_VORAB * x + PREIS_ZUKAUF * (SZENARIEN - x),\n",
|
||
|
|
" PREIS_VORAB * x + PREIS_VERWALTUNG * (x - SZENARIEN),\n",
|
||
|
|
" )\n",
|
||
|
|
" return float(kosten @ WAHRSCHEINLICHKEITEN)\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"if __name__ == \"__main__\":\n",
|
||
|
|
" print(\"=\" * 70)\n",
|
||
|
|
" print(\" DER FLUCH DES DURCHSCHNITTS\")\n",
|
||
|
|
" print(\"=\" * 70)\n",
|
||
|
|
" print(f\"Erwarteter Bedarf (Mittelwert): {ERWARTUNGSWERT:.1f}\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"Kosten bei naiver Planung x={ERWARTUNGSWERT:.0f}: \"\n",
|
||
|
|
" f\"{erwartete_kosten(ERWARTUNGSWERT):,.2f} EUR\\n\")\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" x_werte = np.arange(0, 501, 1)\n",
|
||
|
|
" kosten_werte = np.array([erwartete_kosten(x) for x in x_werte])\n",
|
||
|
|
" x_optimal = x_werte[np.argmin(kosten_werte)]\n",
|
||
|
|
" kosten_optimal = kosten_werte.min()\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" print(f\"Optimales x (durch Scan gefunden): {x_optimal}\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"Kosten beim Optimum: {kosten_optimal:,.2f} EUR\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"Ersparnis gegenueber naiver Planung: \"\n",
|
||
|
|
" f\"{erwartete_kosten(ERWARTUNGSWERT) - kosten_optimal:,.2f} EUR\\n\")\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" print(\"Kosten fuer ausgewaehlte x zum Vergleich:\")\n",
|
||
|
|
" for x in [100, 225, 250, 300, 500]:\n",
|
||
|
|
" markierung = \" <- Mittelwert\" if x == 225 else (\" <- Optimum\" if x == 250 else \"\")\n",
|
||
|
|
" print(f\" x={x:4d}: {erwartete_kosten(x):>12,.2f} EUR{markierung}\")\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" print(\"\\nDas Optimum liegt exakt auf einem Szenariowert (250 = 'Volatil'),\")\n",
|
||
|
|
" print(\"nicht beim Mittelwert 225 - typisch fuer asymmetrische Kostenfunktionen.\")"
|
||
|
|
]
|
||
|
|
},
|
||
|
|
{
|
||
|
|
"cell_type": "markdown",
|
||
|
|
"metadata": {},
|
||
|
|
"source": [
|
||
|
|
"## Monte-Carlo-Simulation\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"`Monte_Carlo.py`\n"
|
||
|
|
]
|
||
|
|
},
|
||
|
|
{
|
||
|
|
"cell_type": "code",
|
||
|
|
"execution_count": null,
|
||
|
|
"metadata": {},
|
||
|
|
"outputs": [],
|
||
|
|
"source": [
|
||
|
|
"#!/usr/bin/env python3\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"# Monte_Carlo.py\n",
|
||
|
|
"\"\"\"\n",
|
||
|
|
"Kapitel Unsicherheit: Monte-Carlo-Bewertung von Kapazitaetsplaenen.\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"Monte Carlo OPTIMIERT nicht - es BEWERTET. Der Nutzen liegt darin, dass man\n",
|
||
|
|
"beliebige Kennzahlen ablesen kann: Erwartungswert, Quantile, Ausfallwahr-\n",
|
||
|
|
"scheinlichkeit, Worst Case. Genau diese Groessen braucht man, um zwischen\n",
|
||
|
|
"Plaenen zu entscheiden.\n",
|
||
|
|
"\"\"\"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"import numpy as np\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"KOSTEN_VORAB = 40.0 # EUR je Einheit, im Voraus gekauft\n",
|
||
|
|
"KOSTEN_SPOT = 120.0 # EUR je Einheit, kurzfristig zugekauft\n",
|
||
|
|
"KOSTEN_LEERLAUF = 5.0 # EUR je ungenutzter Einheit\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"ANZAHL_ZIEHUNGEN = 100_000\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"def ziehe_bedarf(rng, ziehungen):\n",
|
||
|
|
" \"\"\"\n",
|
||
|
|
" Bedarfsmodell: Mischverteilung aus Normalbetrieb und seltenen Lastspitzen.\n",
|
||
|
|
" Realistischer als eine reine Normalverteilung - Krisen sind selten,\n",
|
||
|
|
" aber extrem (fat tail).\n",
|
||
|
|
" \"\"\"\n",
|
||
|
|
" normal = rng.normal(loc=150, scale=40, size=ziehungen)\n",
|
||
|
|
" spitze = rng.normal(loc=450, scale=80, size=ziehungen)\n",
|
||
|
|
" ist_spitze = rng.random(ziehungen) < 0.15 # 15 % Lastspitzen\n",
|
||
|
|
" return np.maximum(np.where(ist_spitze, spitze, normal), 0.0)\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"def kosten_fuer(kapazitaet, bedarf):\n",
|
||
|
|
" \"\"\"Gesamtkosten je Szenario fuer eine gegebene Vorabkapazitaet.\"\"\"\n",
|
||
|
|
" unterdeckung = np.maximum(bedarf - kapazitaet, 0.0)\n",
|
||
|
|
" ueberdeckung = np.maximum(kapazitaet - bedarf, 0.0)\n",
|
||
|
|
" return (KOSTEN_VORAB * kapazitaet\n",
|
||
|
|
" + KOSTEN_SPOT * unterdeckung\n",
|
||
|
|
" + KOSTEN_LEERLAUF * ueberdeckung)\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"if __name__ == \"__main__\":\n",
|
||
|
|
" rng = np.random.default_rng(2026)\n",
|
||
|
|
" bedarf = ziehe_bedarf(rng, ANZAHL_ZIEHUNGEN)\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" print(\"=\" * 88)\n",
|
||
|
|
" print(f\" MONTE-CARLO-BEWERTUNG ({ANZAHL_ZIEHUNGEN:,} Szenarien)\")\n",
|
||
|
|
" print(\"=\" * 88)\n",
|
||
|
|
" print(f\"Bedarfsverteilung: Mittelwert {bedarf.mean():.1f} | \"\n",
|
||
|
|
" f\"Median {np.median(bedarf):.1f} | \"\n",
|
||
|
|
" f\"95%-Quantil {np.percentile(bedarf, 95):.1f} | \"\n",
|
||
|
|
" f\"Maximum {bedarf.max():.1f}\")\n",
|
||
|
|
" print(\"Der Median liegt deutlich unter dem Mittelwert - die Verteilung ist\")\n",
|
||
|
|
" print(\"rechtsschief. Genau hier fuehrt Planung mit dem Mittelwert in die Irre.\\n\")\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" print(f\"{'Kapazitaet':>10} | {'Erw. Kosten':>12} | {'Median':>10} | \"\n",
|
||
|
|
" f\"{'95%-Quantil':>12} | {'Unterdeckung':>12}\")\n",
|
||
|
|
" print(\"-\" * 88)\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" kandidaten = [150, 200, 225, 250, 300, 350, 400]\n",
|
||
|
|
" ergebnisse = []\n",
|
||
|
|
" for kapazitaet in kandidaten:\n",
|
||
|
|
" kosten = kosten_fuer(kapazitaet, bedarf)\n",
|
||
|
|
" p_unterdeckung = float(np.mean(bedarf > kapazitaet))\n",
|
||
|
|
" ergebnisse.append((kapazitaet, kosten.mean(), p_unterdeckung))\n",
|
||
|
|
" print(f\"{kapazitaet:>10} | {kosten.mean():>12,.0f} | \"\n",
|
||
|
|
" f\"{np.median(kosten):>10,.0f} | {np.percentile(kosten, 95):>12,.0f} | \"\n",
|
||
|
|
" f\"{p_unterdeckung*100:>11.1f} %\")\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" beste = min(ergebnisse, key=lambda t: t[1])\n",
|
||
|
|
" print(\"-\" * 88)\n",
|
||
|
|
" print(f\"Bester Kandidat: Kapazitaet {beste[0]} mit erwarteten Kosten \"\n",
|
||
|
|
" f\"{beste[1]:,.0f} EUR\")\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" # --- Feinsuche ueber ein Raster ---------------------------------------\n",
|
||
|
|
" raster = np.arange(100, 500, 5)\n",
|
||
|
|
" erwartete = np.array([kosten_fuer(k, bedarf).mean() for k in raster])\n",
|
||
|
|
" optimum = raster[int(np.argmin(erwartete))]\n",
|
||
|
|
" print(f\"Feinsuche (Raster 100..500): Optimum bei Kapazitaet {optimum}, \"\n",
|
||
|
|
" f\"Kosten {erwartete.min():,.0f} EUR\")\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" # --- Vergleich mit der naiven Mittelwertplanung ----------------------\n",
|
||
|
|
" naiv = int(round(bedarf.mean()))\n",
|
||
|
|
" kosten_naiv = kosten_fuer(naiv, bedarf).mean()\n",
|
||
|
|
" kosten_opt = kosten_fuer(optimum, bedarf).mean()\n",
|
||
|
|
" print(\"\\n--- Fluch des Durchschnitts, gemessen ---\")\n",
|
||
|
|
" print(f\" Planung mit Mittelwert ({naiv}): {kosten_naiv:,.0f} EUR\")\n",
|
||
|
|
" print(f\" Monte-Carlo-Optimum ({optimum}): {kosten_opt:,.0f} EUR\")\n",
|
||
|
|
" print(f\" Mehrkosten der naiven Planung: {kosten_naiv - kosten_opt:,.0f} EUR \"\n",
|
||
|
|
" f\"({(kosten_naiv/kosten_opt - 1)*100:.1f} %)\")\n",
|
||
|
|
" print(\"=\" * 88)"
|
||
|
|
]
|
||
|
|
},
|
||
|
|
{
|
||
|
|
"cell_type": "markdown",
|
||
|
|
"metadata": {},
|
||
|
|
"source": [
|
||
|
|
"## Zweistufige stochastische Programmierung\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"`Stochastische_Optimierung.py`\n"
|
||
|
|
]
|
||
|
|
},
|
||
|
|
{
|
||
|
|
"cell_type": "code",
|
||
|
|
"execution_count": null,
|
||
|
|
"metadata": {},
|
||
|
|
"outputs": [],
|
||
|
|
"source": [
|
||
|
|
"#!/usr/bin/env python3\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"# Stochastische_Optimierung.py\n",
|
||
|
|
"\"\"\"\n",
|
||
|
|
"Kapitel Unsicherheit: Two-Stage Stochastic Programming mit CVXPY.\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"Eigenschaften:\n",
|
||
|
|
" * Die Analyse am Ende wird BERECHNET statt fest verdrahtet\n",
|
||
|
|
" * Vergleich gegen drei Alternativen: Mittelwert, Worst Case, perfekte Voraussicht\n",
|
||
|
|
" * Kennzahl EVPI (Wert perfekter Information) wird ausgewiesen\n",
|
||
|
|
"\"\"\"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"import cvxpy as cp\n",
|
||
|
|
"import numpy as np\n",
|
||
|
|
"import pandas as pd\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"SZENARIEN = [\"Ruhig\", \"Volatil\", \"Crash\"]\n",
|
||
|
|
"WAHRSCHEINLICHKEIT = np.array([0.50, 0.30, 0.20])\n",
|
||
|
|
"BEDARF = np.array([100.0, 250.0, 500.0])\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"KOSTEN_VORAB = 40.0\n",
|
||
|
|
"KOSTEN_SPOT = 120.0\n",
|
||
|
|
"KOSTEN_LEERLAUF = 5.0\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"S = len(SZENARIEN)\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"def loese_stochastisch():\n",
|
||
|
|
" \"\"\"Zweistufiges Modell: eine Vorabentscheidung, szenarioabhaengige Korrektur.\"\"\"\n",
|
||
|
|
" x = cp.Variable(nonneg=True, name=\"Basiskapazitaet\") # Stufe 1\n",
|
||
|
|
" y_spot = cp.Variable(S, nonneg=True, name=\"Spot_Zukauf\") # Stufe 2\n",
|
||
|
|
" y_leer = cp.Variable(S, nonneg=True, name=\"Leerlauf\") # Stufe 2\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" # Kopplung: Basis + Zukauf - Leerlauf == Bedarf (je Szenario)\n",
|
||
|
|
" nebenbedingungen = [x + y_spot[s] - y_leer[s] == BEDARF[s] for s in range(S)]\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" erwartete_korrektur = sum(\n",
|
||
|
|
" WAHRSCHEINLICHKEIT[s] * (KOSTEN_SPOT * y_spot[s] + KOSTEN_LEERLAUF * y_leer[s])\n",
|
||
|
|
" for s in range(S))\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" problem = cp.Problem(cp.Minimize(KOSTEN_VORAB * x + erwartete_korrektur),\n",
|
||
|
|
" nebenbedingungen)\n",
|
||
|
|
" problem.solve()\n",
|
||
|
|
" return problem, x, y_spot, y_leer\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"def kosten_bei(kapazitaet):\n",
|
||
|
|
" \"\"\"Erwartete Gesamtkosten fuer eine fest vorgegebene Kapazitaet.\"\"\"\n",
|
||
|
|
" unter = np.maximum(BEDARF - kapazitaet, 0.0)\n",
|
||
|
|
" ueber = np.maximum(kapazitaet - BEDARF, 0.0)\n",
|
||
|
|
" je_szenario = KOSTEN_VORAB * kapazitaet + KOSTEN_SPOT * unter + KOSTEN_LEERLAUF * ueber\n",
|
||
|
|
" return float(WAHRSCHEINLICHKEIT @ je_szenario)\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"if __name__ == \"__main__\":\n",
|
||
|
|
" problem, x, y_spot, y_leer = loese_stochastisch()\n",
|
||
|
|
" kapazitaet = float(x.value)\n",
|
||
|
|
" mittelwert = float(WAHRSCHEINLICHKEIT @ BEDARF)\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" print(\"=\" * 82)\n",
|
||
|
|
" print(\" STOCHASTISCHE TWO-STAGE OPTIMIERUNG (KAPAZITAETSPLANUNG)\")\n",
|
||
|
|
" print(\"=\" * 82)\n",
|
||
|
|
" print(f\"Status: {problem.status}\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"Erwarteter Bedarf (Mittelwert): {mittelwert:.1f} Einheiten\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"Optimale Stufe-1-Kapazitaet x*: {kapazitaet:.1f} Einheiten\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"Minimale erwartete Gesamtkosten: {problem.value:,.2f} EUR\\n\")\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" tabelle = pd.DataFrame({\n",
|
||
|
|
" \"Szenario\": SZENARIEN,\n",
|
||
|
|
" \"Wahrsch.\": [f\"{p*100:.0f} %\" for p in WAHRSCHEINLICHKEIT],\n",
|
||
|
|
" \"Bedarf\": BEDARF,\n",
|
||
|
|
" \"Basis genutzt\": [min(kapazitaet, b) for b in BEDARF],\n",
|
||
|
|
" \"Spot-Zukauf\": np.round(y_spot.value, 1),\n",
|
||
|
|
" \"Leerlauf\": np.round(y_leer.value, 1),\n",
|
||
|
|
" \"Kosten (EUR)\": [f\"{KOSTEN_VORAB*kapazitaet + KOSTEN_SPOT*y_spot.value[s] + KOSTEN_LEERLAUF*y_leer.value[s]:,.0f}\"\n",
|
||
|
|
" for s in range(S)],\n",
|
||
|
|
" })\n",
|
||
|
|
" print(tabelle.to_string(index=False))\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" # --- Vergleich mit Alternativstrategien (berechnet, nicht behauptet) --\n",
|
||
|
|
" print(\"\\n\" + \"-\" * 82)\n",
|
||
|
|
" print(\"Vergleich verschiedener Planungsstrategien:\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"{'Strategie':<34} {'Kapazitaet':>11} {'Erw. Kosten':>14} {'Mehrkosten':>13}\")\n",
|
||
|
|
" print(\"-\" * 82)\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" optimal = problem.value\n",
|
||
|
|
" strategien = [\n",
|
||
|
|
" (\"Stochastisch optimal\", kapazitaet),\n",
|
||
|
|
" (\"Naiv: Mittelwert einsetzen\", mittelwert),\n",
|
||
|
|
" (\"Vorsichtig: Worst Case abdecken\", float(BEDARF.max())),\n",
|
||
|
|
" (\"Optimistisch: Bestfall\", float(BEDARF.min())),\n",
|
||
|
|
" ]\n",
|
||
|
|
" for name, kap in strategien:\n",
|
||
|
|
" kosten = kosten_bei(kap)\n",
|
||
|
|
" print(f\"{name:<34} {kap:>11.1f} {kosten:>14,.0f} \"\n",
|
||
|
|
" f\"{kosten - optimal:>+13,.0f}\")\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" # --- EVPI: Was waere perfekte Voraussicht wert? ----------------------\n",
|
||
|
|
" # Bei perfekter Information wuerde man je Szenario genau den Bedarf kaufen.\n",
|
||
|
|
" kosten_perfekt = float(WAHRSCHEINLICHKEIT @ (KOSTEN_VORAB * BEDARF))\n",
|
||
|
|
" evpi = optimal - kosten_perfekt\n",
|
||
|
|
" print(\"-\" * 82)\n",
|
||
|
|
" print(f\"Kosten bei perfekter Voraussicht: {kosten_perfekt:>10,.0f} EUR\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"Wert perfekter Information (EVPI): {evpi:>10,.0f} EUR \"\n",
|
||
|
|
" f\"({evpi/optimal*100:.1f} % der Kosten)\")\n",
|
||
|
|
" print(\" -> So viel duerfte eine perfekte Bedarfsprognose hoechstens kosten.\")\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" # --- Automatische Interpretation --------------------------------------\n",
|
||
|
|
" print(\"-\" * 82)\n",
|
||
|
|
" if kapazitaet > mittelwert + 1e-6:\n",
|
||
|
|
" print(f\"Analyse: Der Solver waehlt {kapazitaet:.0f} Einheiten und damit MEHR als\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"den Mittelwert ({mittelwert:.0f}), weil Unterdeckung ({KOSTEN_SPOT:.0f} EUR)\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"deutlich teurer ist als Leerlauf ({KOSTEN_LEERLAUF:.0f} EUR).\")\n",
|
||
|
|
" elif kapazitaet < mittelwert - 1e-6:\n",
|
||
|
|
" print(f\"Analyse: Der Solver waehlt {kapazitaet:.0f} und damit WENIGER als den\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"Mittelwert ({mittelwert:.0f}) - Leerlauf ist hier teurer als Zukauf.\")\n",
|
||
|
|
" else:\n",
|
||
|
|
" print(\"Analyse: Kapazitaet entspricht dem Mittelwert (symmetrische Kosten).\")\n",
|
||
|
|
" print(\"=\" * 82)"
|
||
|
|
]
|
||
|
|
},
|
||
|
|
{
|
||
|
|
"cell_type": "markdown",
|
||
|
|
"metadata": {},
|
||
|
|
"source": [
|
||
|
|
"## Robuste Optimierung: gegen den Worst Case absichern\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"`Robuste_Optimierung.py`\n"
|
||
|
|
]
|
||
|
|
},
|
||
|
|
{
|
||
|
|
"cell_type": "code",
|
||
|
|
"execution_count": null,
|
||
|
|
"metadata": {},
|
||
|
|
"outputs": [],
|
||
|
|
"source": [
|
||
|
|
"#!/usr/bin/env python3\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"# Robuste_Optimierung.py\n",
|
||
|
|
"\"\"\"\n",
|
||
|
|
"Kapitel Unsicherheit: Robuste Portfolio-Optimierung.\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"Vergleicht drei Haltungen zur Unsicherheit:\n",
|
||
|
|
" (a) nominal - vertraut den Punktschaetzungen blind\n",
|
||
|
|
" (b) robust - sichert gegen Box-Unsicherheit ab (Worst Case)\n",
|
||
|
|
" (c) stochastisch - optimiert den Erwartungswert ueber Szenarien\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"und misst den \"Preis der Robustheit\": Wie viel Ertrag kostet die Absicherung\n",
|
||
|
|
"im Normalfall - und wie viel Verlust erspart sie im Ernstfall?\n",
|
||
|
|
"\"\"\"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"import cvxpy as cp\n",
|
||
|
|
"import numpy as np\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"ASSETS = [\"Aktien Welt\", \"Anleihen\", \"Rohstoffe\", \"Immobilien\"]\n",
|
||
|
|
"MU_SCHAETZUNG = np.array([0.085, 0.030, 0.055, 0.060]) # Punktschaetzung\n",
|
||
|
|
"UNSICHERHEIT = np.array([0.040, 0.008, 0.045, 0.025]) # +/- delta je Titel\n",
|
||
|
|
"VOLA = np.array([0.17, 0.05, 0.22, 0.12])\n",
|
||
|
|
"KORR = np.array([\n",
|
||
|
|
" [1.00, -0.15, 0.35, 0.55],\n",
|
||
|
|
" [-0.15, 1.00, -0.05, 0.10],\n",
|
||
|
|
" [0.35, -0.05, 1.00, 0.25],\n",
|
||
|
|
" [0.55, 0.10, 0.25, 1.00],\n",
|
||
|
|
"])\n",
|
||
|
|
"SIGMA = np.diag(VOLA) @ KORR @ np.diag(VOLA)\n",
|
||
|
|
"LAMBDA = 4.0 # Risikoaversion\n",
|
||
|
|
"N = len(ASSETS)\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"def optimiere(mu_effektiv):\n",
|
||
|
|
" \"\"\"Standard-Mean-Variance mit vorgegebenem Renditevektor.\"\"\"\n",
|
||
|
|
" w = cp.Variable(N, nonneg=True)\n",
|
||
|
|
" ziel = cp.Maximize(mu_effektiv @ w - 0.5 * LAMBDA * cp.quad_form(w, SIGMA))\n",
|
||
|
|
" problem = cp.Problem(ziel, [cp.sum(w) == 1])\n",
|
||
|
|
" problem.solve()\n",
|
||
|
|
" return w.value\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"def kennzahlen(w, mu):\n",
|
||
|
|
" ertrag = float(mu @ w)\n",
|
||
|
|
" risiko = float(np.sqrt(w @ SIGMA @ w))\n",
|
||
|
|
" return ertrag, risiko\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
"if __name__ == \"__main__\":\n",
|
||
|
|
" print(\"=\" * 88)\n",
|
||
|
|
" print(\" ROBUSTE vs. NOMINALE PORTFOLIO-OPTIMIERUNG\")\n",
|
||
|
|
" print(\"=\" * 88)\n",
|
||
|
|
" print(f\"{'Asset':<14} {'Erw. Rendite':>14} {'Unsicherheit':>14} \"\n",
|
||
|
|
" f\"{'Worst Case':>12} {'Volatilitaet':>13}\")\n",
|
||
|
|
" print(\"-\" * 88)\n",
|
||
|
|
" for i, name in enumerate(ASSETS):\n",
|
||
|
|
" print(f\"{name:<14} {MU_SCHAETZUNG[i]*100:>13.1f} % \"\n",
|
||
|
|
" f\"{'+/- ' + format(UNSICHERHEIT[i]*100, '.1f') + ' %':>14} \"\n",
|
||
|
|
" f\"{(MU_SCHAETZUNG[i]-UNSICHERHEIT[i])*100:>11.1f} % \"\n",
|
||
|
|
" f\"{VOLA[i]*100:>12.1f} %\")\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" # (a) nominal: vertraut den Schaetzungen\n",
|
||
|
|
" w_nominal = optimiere(MU_SCHAETZUNG)\n",
|
||
|
|
" # (b) robust: rechnet mit dem Worst Case der Box-Unsicherheitsmenge\n",
|
||
|
|
" w_robust = optimiere(MU_SCHAETZUNG - UNSICHERHEIT)\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" print(\"\\n\" + \"-\" * 88)\n",
|
||
|
|
" print(f\"{'':<14} {'nominal':>22} {'robust':>22}\")\n",
|
||
|
|
" print(\"-\" * 88)\n",
|
||
|
|
" for i, name in enumerate(ASSETS):\n",
|
||
|
|
" print(f\"{name:<14} {w_nominal[i]*100:>21.1f} % {w_robust[i]*100:>21.1f} %\")\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" # --- Bewertung in beiden Welten --------------------------------------\n",
|
||
|
|
" mu_worst = MU_SCHAETZUNG - UNSICHERHEIT\n",
|
||
|
|
" e_nom_gut, r_nom = kennzahlen(w_nominal, MU_SCHAETZUNG)\n",
|
||
|
|
" e_rob_gut, r_rob = kennzahlen(w_robust, MU_SCHAETZUNG)\n",
|
||
|
|
" e_nom_schlecht, _ = kennzahlen(w_nominal, mu_worst)\n",
|
||
|
|
" e_rob_schlecht, _ = kennzahlen(w_robust, mu_worst)\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" print(\"\\n\" + \"-\" * 88)\n",
|
||
|
|
" print(f\"{'Bewertung':<34} {'nominales Portfolio':>22} {'robustes Portfolio':>22}\")\n",
|
||
|
|
" print(\"-\" * 88)\n",
|
||
|
|
" print(f\"{'Ertrag, wenn Schaetzung stimmt':<34} {e_nom_gut*100:>21.2f} % \"\n",
|
||
|
|
" f\"{e_rob_gut*100:>21.2f} %\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"{'Ertrag im Worst Case':<34} {e_nom_schlecht*100:>21.2f} % \"\n",
|
||
|
|
" f\"{e_rob_schlecht*100:>21.2f} %\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"{'Volatilitaet':<34} {r_nom*100:>21.2f} % {r_rob*100:>21.2f} %\")\n",
|
||
|
|
"\n",
|
||
|
|
" print(\"\\n\" + \"-\" * 88)\n",
|
||
|
|
" print(f\"Preis der Robustheit (Ertragsverzicht im Normalfall): \"\n",
|
||
|
|
" f\"{(e_nom_gut - e_rob_gut)*100:+.2f} Prozentpunkte\")\n",
|
||
|
|
" print(f\"Nutzen der Robustheit (Vorteil im Worst Case): \"\n",
|
||
|
|
" f\"{(e_rob_schlecht - e_nom_schlecht)*100:+.2f} Prozentpunkte\")\n",
|
||
|
|
" verhaeltnis = ((e_rob_schlecht - e_nom_schlecht)\n",
|
||
|
|
" / max(e_nom_gut - e_rob_gut, 1e-9))\n",
|
||
|
|
" print(f\"Verhaeltnis Nutzen/Preis: {verhaeltnis:.2f}\")\n",
|
||
|
|
" print(\" -> Werte > 1 bedeuten: Die Absicherung bringt im Ernstfall mehr,\")\n",
|
||
|
|
" print(\" als sie im Normalfall kostet.\")\n",
|
||
|
|
" print(\"=\" * 88)"
|
||
|
|
]
|
||
|
|
}
|
||
|
|
],
|
||
|
|
"metadata": {
|
||
|
|
"kernelspec": {
|
||
|
|
"display_name": "Python 3",
|
||
|
|
"language": "python",
|
||
|
|
"name": "python3"
|
||
|
|
},
|
||
|
|
"language_info": {
|
||
|
|
"name": "python",
|
||
|
|
"version": "3.11"
|
||
|
|
}
|
||
|
|
},
|
||
|
|
"nbformat": 4,
|
||
|
|
"nbformat_minor": 5
|
||
|
|
}
|